ماگما! (صعود به قله‎های آتشفشانی ایران)

 

تقدیم به  «عظیم قیچی‎ساز» اولین ایرانی فاتح 14 قله بالای هشت هزار و عضو باشگاه هشت هزاری‎های جهان

طبیعت واژه است که با شنیدنش به یاد مراتع سرسبز،کوه‎های زیبا،دریاچه‎های چشم نواز و آبشارهای مرتفع افتاده و ناخودآگاه از آنها آرامش را طلب می‎کنیم.

کوه‎، مخلوقی است استوار  که در آرامش و سکوت فرو رفته  لیک گاهی می غرد. آتشفشان‎ها

«کوههای آتشفشانی»

آنها گاه این سکوت را در طبیعت می شکنند و ظاهر آرامشان،به ظاهری خشمگین تبدیل می‎شود.

از این دسته کوه‎ها،در ایران نیز وجود دارند ؛ گرچه چندان هم فعال نیستند اما پدیده‎ای جالب در طبیعت ایران بشمار می‎روند.

کوه‎هایی که با لب هایی سرشار از سکوت اما درونی مذاب و پرتلاطم ایستاده اند و صلابتشان را به رخ همگان می‎کشند.

در دنیای امروز از گردشگری به نام صنعت یاد شده و گردش مالی هنگفت و درآمد بالایی را در بسیاری از کشورهای توسعه یافته جهان شامل و زمینه ساز اشتغال زایی در جوامع است..توریسم ورزشی شاخه ای از آن بوده و در این میان کوه‎نوردان به دلیل نوع رشته ورزشی شان که لازمه آن حرکت از نقطه ای به نقطه دیگر به صورت محلی،استانی،کشوری و حتی قاره ای است نقش پر رنگ تری را دارا هستند.

در کشور ما هر ساله بسیاری از کوه‎نوردان جهت صعود به قلل کشورهای اطراف از مرز خارج می‎شوند ؛ قله‎هایی که شاید تنها به دلیل معروفیت و جاذبه کشور مقصد به عنوان هدف آنان قرار گرفته است. در حالیکه در داخل کشور قله‎های بسیاری با ویژگی ارتفاع،درجه سختی، تنوع گیاهی و قومیتی و دسترسی آسانتر وجود دارد که می‌توان از آنها برای جذب کوه‎نوردان داخلی و حتی خارجی استفاده و کمکی به اقتصاد محلی و حتی ملی داشت.

چندی پس از اجرا و ثبت موفقیت آمیز پروژه ملی ۳۱ قله بلند ۳۱ استان ایران (ققنوس) از آنجا که به دلیل گستردگی کشور و هزینه های بالایی که اجرای این پروژه بر دوش ورزشکاران به ویژه در این برهه اقتصادی می‎گذاشت، به فکر افتادیم تا شناسایی قله‎های آتشفشانی ایران را در برنامه خود قرار دهیم و پروژه‎ی ملی دیگری را (با الگوبرداری از صعود به هفت قله آتشفشانی هفت قاره جهان) به ایرانیان و جهانیان معرفی کنیم و مدالی دیگر برای کوه‎نوردی کشور تعریف کرده تا علاوه بر ایجاد تنوع در نوع مدال برای این رشته ورزشی،کوه‎نوردانی را که به هر دلیل قادر به اجرای پروژه ملی 31 قله نیستند به سوی پروژه ای که  «هزینه زمانی و مالی کمتری»  در بر دارد سوق داده و انگیزه ای دیگر در آنها بوجود آوریم و همچنین منبع درآمد جدیدی برای هیاتهای شهرستانها و استانها با معرفی کوههای جدید ایجاد کنیم.

برای این منظور برخلاف پروژه ۳۱ قله،نه تقسیمات کشوری و ارتفاع بلکه جنس تشکیل دهنده کوهها را مورد توجه قرار داده و با همکاری سازمان زمین شناسی کشور ساختاری از شکل گیری کوهها را که براساس فعالیت آتشفشانی است مورد تحقیق و بررسی قرار دادیم.

شما عزیزان،در ادامه حاصل این تحقیقات  را مطالعه خواهید کرد :

ابتدا لازم است به دلیل وجود یک بحث تخصصی و نقشی که در این پروژه ایفا می‎کنند،تعریف های کوه و آتشفشان از منظر دو سازمان زمین شناسی و فدراسیون کوهنوردی بیان شود : 

۱) تعریف کوه : زمینی که نسبت به پیرامون خود بطور مشخصی برجسته تر بوده و حدودا ۶۰۰ متر از اطراف خود بلندتر باشد.

۲) تعریف آتشفشان : روزنه ای در سطح زمین که سنگ های گداخته،خاکستر و گازهای درون زمین از آن به بیرون فوران می کند و دارای جنس سنگ خاص آتشفشانی است.

بر اساس تحقیقات انجام شده در سازمان زمین شناسی ایران، دماوند، سبلان،سهند،تفتان،بزمان،قلعه حسن علی و شهسواران جز  «مناطق»  مشخص آتشفشانی کشور هستند که شرح کوتاهی در مورد آنان نوشته می‎شود :

 

∆ دماوند : واقع در استان مازندران، بلندترین قله ایران و بلندترین قله آتشفشانی آسیا است.مخروط دماوند مربوط به فعالیت آتشفشانی دوران چهارم زمین شناسی یعنی دوران هولوسین بوده و آخرین فعالیت آن حدود ۳۸۵۰۰ سال پیش تخمین زده شده است.

∆ سبلان : این قله در غرب شهر اردبیل واقع شده و بعد از دماوند و علم کوه سومین قله بلند ایران محسوب میشود.آتشفشان سبلان از نوع آتشفشان نقطه ای و مخروطی است.این آتشفشان تا آخرین دوره یخچالی حدود ۲۰ تا ۷۰ هزار سال پیش فعال بوده است.

∆ سهند : آتشفشان سهند در جنوب تبریز واقع شده است و از نظر تقسیم بندی کلاسیک آتشفشانی،جزو دسته مختلط به شمار می آید.یعنی فعالیت آتشفشانی آنها در چند مرحله صورت گرفته است.فعالیت این آتشفشان بین ۱۲ تا ۱۴ میلیون سال پیش بوده است.

∆ تفتان : این آتشفشان در جنوب،جنوب شرقی زاهدان و شمال،شمال غربی خاش قرار دارد.تفتان آتشفشانی جوان محسوب میشود که تا حدود ۱۰ هزار سال پیش فعالیت داشته است.

∆ بزمان : این آتشفشان جوانترین آتشفشان از نظر سنی در ایران محسوب میشود که در شمال غرب ایرانشهر و غرب خاش و جنوب غرب قله تفتان واقع شده است.

∆ قلعه حسن علی : در ۳۰ کیلومتری

جنوب شرقی شهر راین در استان کرمان واقع شده است.گفتنی‎ست دهانه آتشفشانی قلعه حسن علی،به احتمال قوی بزرگترین دهانه آتشفشانی ایران بوده و قطر تقریبی آن به اندازه ۱۲۰۰ متر و عمقی نزدیک به ۳۰۰ متر دارد.

∆ شهسواران : آتشفشان شهسواران در

۱۱۰ کیلومتری شمال غرب شهرستان خاش در استان سیستان و بلوچستان قرار دارد.

 

ما با همکاری سازمان زمین شناسی کشور بیش از پنج ماه کمربند آتشفشانی ایران را از «سلماس» در استان آذربایجان غربی تا «بزمان» در استان سیستان و بلوچستان که شامل ۱۵ منطقه آتشفشانی و دهانه های بیشمار می‎شود (بین دو تا پنج دهانه را در هر منطقه) مورد بررسی قرار دادیم.

کوهها و دهانه های ناشناخته ای که راههای دسترسی به آنها تا آن زمان مشخص نبود یا کمتر صعود شده بود.

مناطق آتشفشانی همچون «قلعه حسن علی» در راین کرمان،«شهسواران» در منطقه خاش،«عاج بالا و عاج پایین» و «مساهیم» در شهربابک کرمان،«ارنان» در یزد،«درفک» در گیلان و مناطقی در استان زنجان و غیره (که بر طبق تعریف کوه وآتشفشان از نظر فدراسیون کوهنوردی و سازمان زمین شناسی جزو قلل آتشفشانی نبوده) و در نهایت جزو فهرست پروژه قرار نگرفتند.

 

این پروژه که با پشتیبانی ۵ هیات استانی  (گیلان،قزوین،اصفهان،سمنان و کرمانشاه) و با شعار  «کوهها،آخرین ایستگاه حفظ محیط زیست در جهان» انجام و در وزارت ورزش و فدراسیون کوهنوردی ایران ثبت گردید ؛ طرحی است که معرفی کوهها بر اساس جنس کوه بوده ؛ پیشنهاد می‎کند کوهنوردانی که در «هر بازه زمانی و به هر تعداد که در آینده باشند» موفق به انجام لیست قله های آتشفشانی ایران شوند از سوی فدراسیون کوهنوردی مدال،تندیس و لوح تقدیری بنام  «ماگما»  دریافت کنند.

 

 

در اینجا جا دارد با بیان فواید کلی آتشفشان ، دو پروژه ققنوس و ماگما باهم مقایسه شوند :

 

«فواید کلی آتشفشانها»

آزاد شدن انرژی درونی زمین،تشکیل خاک مرغوب کشاورزی،تشکیل معادن آهن و مس،تشکیل چشمه های آب گرم معدنی، استفاده از مواد شیمیایی آتشفشانها مانند گوگرد و...

 

«فواید پروژه ماگما نسبت به پروژه ۳۱ قله»

۱) ثابت بودن کوهها بدور از آنکه در حال حاضر در چه استانی قرار دارند و یا در آینده جزو چه استانی می گردند.

۲) کمتر بودن تعداد قله ها که ممکن است باعث جذب بیشتر کوهنوردان گردد.

۳) دربرداشتن هزینه کمتر

نکته اول:

از آنجا که ایده این پروژه از طرح صعود به هفت قله بلند آتشفشانی هفت قاره جهان گرفته شده،لیست این قلل نیز ارایه می‎شود 

 

 

در پایان امیدواریم فدراسیون کوهنوردی ایران نیز همانند هیاتهای کوهنوردی استانها،جایگاه خاصی برای پروژه های تحقیقاتی در آینده در نظر بگیرد و در معرفی این پروژه های کوهنوردی ملی به جهانیان کوشا باشد.

نکته دوم:

در آینده ممکن است به دلیل تغییر در تعریف کوه و آتشفشان از نظر فدراسیونی یا تحقیقات زمین شناسی قله های دیگری به جدول افزوده شود.

باشد که انگیزه ای برای تحقیق بیشتر گردد.

به قلم فاطمه و محمدحسین نظری فرد